การลงโทษแก่ผู้ผิด เพราะล่วงสิกขาบท

 
การลงโทษแก่ผู้ผิด เพราะล่วงสิกขาบทมี ๒ อย่าง คือ :-
               ก. ลงมหันตโทษ คือปรับโทษเป็นปาราชิก จะเป็นภิกษุอีกไม่ได้ตลอดชาติ.
              ข. ลงอุกเขปนียกรรม คือยกออกเสียจากหมู่ชั่วคราว จนกว่าผู้ผิดจะยอมรับสารภาพ. และอยู่กรรม คือประพฤติวัตรตามกฏที่ท่านกำหนดไว้ ดังมีแจ้งอยู่ในวินัยมุขเล่ม ๓ แล้ว. และลุกะโทษ คือ
   แสดงเปิดเผยเสียแก่ภิกษุด้วยกัน.
   อาบัติทั้งปวงว่าโดยความเยียวยามี ๒ คือ :-
              ๑. แก้ไขไม่ได้ เรียกว่า อเตกจฉา.
              ๒. แก้ไขได้ เรียกว่า สเตกิจฉา.
             "อเตกจฉา" คือ อาบัติที่ภิกษุต้องเข้าแล้วแก้ไขไม่ได้นั้น คือปาราชิกาบัติ เพราะว่า  ต้องเข้าแล้ว ไม่มีอุบายอันใดอันหนึ่ง จะเยียวยาให้คงเป็นสมณะได้
   แม้ถือเพศเป็นคฤหัสถ์แล้วมาบวชอีกก็ไม่เป็นภิกษุ เปรียบเหมือนบุคคลผู้ล่วงกฏหมายของบ้านเมือง ที่ต้องลงโทษหนักถูกประหารชีวิตแล้ว ไม่มีทางจะกลับคืนชีวิตได้อีก.
              "สเตกิจฉา" คือ อาบัติที่ต้องเข้าแล้ว ยังพอจะเยียวยาแก้ไขได้นั้น คือกองอาบัติ นอกจากปาราชิกาบัติ.

อุกเขปนียกรรม แปลว่า กรรมอันสงฆ์พึงทำแก่ภิกษุอันจะพึงยกเสีย(จากหมู่คณะ) อย่างไร?

ถาม. ภิกษุอยู่ในฐานะอย่างไร ชื่อว่า " อุกฺขิตฺตโก " ผู้อันสงฆ์ยกเสียแล้ว ? ภิกษุที่ไปคบด้วยภิกษุเช่นนั้น จะต้องอาบัติอะไร ด้วยสิกขาบทไหน ?
         ตอบ. ภิกษุผู้ไม่เห็นอาบัติ ไม่ทำคืนอาบัติ พระผู้มีพระภาคทรงอนุญาตให้สงฆ์ลงโทษ ทำอุกเขปนียกรรมแล้ว เรียกว่า " อุกฺขิตฺตโก " ผู้อันสงฆ์ยกเสียแล้ว,ไม่ได้สิทธิเข้าร่วมสังฆกรรมกับสงฆ์ จนกว่าสงฆ์จะประกาศยกเลิกอุกเขปนียกรรมนั้น. ภิกษุใดไปสมคบด้วย ท่านปรับอาบัติปาจิตตีย์ ด้วยสิกขาบทที่ ๙ แห่งสัปปาณวรรค.


อุกเขปนียกรรม แปลว่า กรรมอันสงฆ์พึงทำแก่ภิกษุอันจะพึงยกเสีย. ภิกษุใดถูกสงฆ์ทำกรรมนี้แล้ว ภิกษุนั้นชื่อว่า " อุกฺขิตฺตโก "  แปลว่า ผู้อันสงฆ์ยกเสียแล้ว ไม่ได้เพื่อจะทำสมโภค เพื่อจะเข้าสังวาส และเพื่อจะอยู่ร่วมด้วยภิกษุทั้งหลาย อธิบายว่า ถูกตัดสิทธิแห่งภิกษุชั่วคราว. การทำกรรมนี้ เป็นการลงโทษอย่างแรง สงฆ์ได้ทำเพราะไม่เห็นและเพราะไม่ทำคืนอาบัติ แก่ฉันนะภิกษุเป็นครั้งแรกได้ทำเพราะไม่สละทิฐิบาป แก่อริฏฐภิกษุเป็นครั้งแรก.

              ในภิกษุผู้เป็นอาทิกัมมิกะเหล่านี้ ภิกษุอัสสชิและปุนัพพสุกะ  ผู้ถูกทำปัพพาชนียกรรม และอริฏฐภิกษุ ผู้ถูกทำอุกเขปนียกรรมเพราะไม่สละทิฐิบาป ไม่ประพฤติอ่อนน้อม สึกเสีย กรรมนั้นจึงเป็นอันไม่ได้ระงับ ส่วนภิกษุเหลือจากนั้น ได้ประพฤติอ่อนน้อมสงฆ์ได้ระงับกรรมนั้น.

อุกเขปนียกรรม ควรลงโทษแก่ภิกษุผู้ประพฤติเช่นไร ?

ถาม.อุกเขปนียกรรม ควรลงโทษแก่ภิกษุผู้ประพฤติเช่นไร ?



         ตอบ. ควรลงโทษแก่ภิกษุผู้ต้องอาบัติอันเป็นส่วนเทสนาคามีนีแล้วไม่ทำคืนอาบัติ ๑
ที่ทิฎฐิอันเป็นบาป ไม่ยอมสละ ทิฎฐินั้น ๑.
ซึ่งเป็นทางเสียสีลสามัญญตา และทิฎฐิสามัญญตา


สงฆ์พึงทำกรรมชื่อนี้  ๓ สถาน ในเพราะไม่เห็นอาบัติ ในเพราะไม่ทำคืนอาบัติ หรือในเพราะไม่สละทิฎฐิบาปนั้น สถานใดสถานหนึ่งได้.
                                                                                 ราชกวี


อุกเขปนียกรรม กรรมคือการยกเสียจากการสมโภค (คบหา) กับสงฆ์, ตัดสิทธิ์ของภิกษุเสียชั่วคราวเพราะไม่เห็นอาบัติ หรือเพราะไม่ทำคืนอาบัติหรือเพราะไม่สละทิฏฐิบาป.

 ถ้ามีภิกษุต้องอาบัติแล้ว ไม่ยอมรับว่าเป็นอาบัติ เรียกว่าไม่   เห็นอาบัติ หรือไม่ทำคืนอาบัติ หรือมีทิฏฐิบาปไม่ยอมสละ เป็นทางเสียสีลสามัญญตาหรือทิฏฐิสามัญญตา สงฆ์เห็นสมควรจะนิคคหะพึงทำกรรมชื่อนี้ ๓ สถาน ในเพราะสถานใดสถานหนึ่ง คือ
๑.ในเพราะไม่เห็นอาบัติ
๒.ในเพราะไม่ทำคืนอาบัติ
๓.หรือในเพราะไม่สละทิฏฐิบาป แก่เธอตามเรื่องของเธอ

ยกเธอเสียจากการสมโภคกับสงฆ์.